Cảnh báo nguy cơ thiếu hụt bác sĩ tại Úc nếu siết chặt thị thực nhập cư

Hệ thống y tế tại Lãnh thổ Thủ đô Úc (ACT) đang dựa đáng kể vào đội ngũ bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên chăm sóc được đào tạo ở nước ngoài. Vì vậy, những đề xuất cắt giảm mạnh thị thực tạm trú và di trú tay nghề đang làm dấy lên lo ngại rằng các bệnh viện có thể khó tuyển đủ người, trong khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe tiếp tục tăng.

Tranh luận hiện nay không chỉ xoay quanh câu hỏi Úc nên tiếp nhận bao nhiêu người nhập cư. Vấn đề quan trọng hơn là làm thế nào giảm tổng lượng di cư mà không gây gián đoạn nguồn nhân lực thiết yếu, đặc biệt trong y tế và chăm sóc người cao tuổi.

Câu chuyện của một bác sĩ đến Úc bằng thị thực tạm trú

Bác sĩ Shakeeb Bani-Yaseen, hiện giữ vai trò Giám đốc Dịch vụ Y tế tại một bệnh viện ở ACT, là ví dụ điển hình cho đóng góp của nhân lực quốc tế. Ông đến Úc từ Jordan vào năm 2014 bằng thị thực du lịch để tham dự kỳ thi của Hội đồng Y khoa Úc (AMC).

Sau khi vượt qua kỳ thi, ông bắt đầu làm việc theo diện thị thực tay nghề tạm trú, hành nghề tại nhiều địa phương trước khi ổn định cuộc sống ở Canberra và trở thành công dân Úc. Hành trình này phản ánh lộ trình khá phổ biến của bác sĩ tốt nghiệp ở nước ngoài: hoàn thành đánh giá chuyên môn, tìm vị trí được giám sát, làm việc theo thị thực tạm trú rồi mới có cơ hội định cư lâu dài.

Theo bác sĩ Bani-Yaseen, lực lượng bác sĩ quốc tế đóng vai trò sống còn đối với hệ thống y tế địa phương. Ông cho biết Úc đào tạo khoảng 4.000 bác sĩ mỗi năm, trong khi nhu cầu được đề cập lên tới khoảng 7.000 người. Các con số này cần được hiểu thận trọng vì số sinh viên tốt nghiệp không đồng nghĩa với số bác sĩ có thể hành nghề độc lập ngay lập tức.

Ảnh minh họa: Bác sĩ quốc tế làm việc trong bệnh viện Úc

Vì sao Úc phụ thuộc vào nhân lực y tế quốc tế?

Việc đào tạo một bác sĩ cần nhiều năm. Sau khi tốt nghiệp đại học, người học còn phải hoàn thành thực tập, đăng ký hành nghề và tiếp tục chương trình đào tạo nghề hoặc chuyên khoa. Vì vậy, dù Úc tăng chỉ tiêu đào tạo trong nước ngay từ bây giờ, hệ thống vẫn chưa thể nhanh chóng bù đắp các vị trí đang thiếu.

Nhu cầu nhân lực cũng không phân bố đồng đều. Tình trạng thiếu người thường nghiêm trọng hơn tại vùng nông thôn, vùng xa, khoa cấp cứu, tâm thần, gây mê, sản khoa, y học đa khoa và dịch vụ chăm sóc người cao tuổi. Tại một số cộng đồng ngoài đô thị, bác sĩ quốc tế không đơn thuần là nguồn nhân lực bổ sung mà còn giúp duy trì hoạt động cơ bản của bệnh viện và phòng khám.

ACT có quy mô dân số tương đối nhỏ nhưng các bệnh viện ở Canberra còn tiếp nhận bệnh nhân từ khu vực đông nam New South Wales. Điều này khiến nhu cầu dịch vụ thực tế có thể cao hơn nếu chỉ tính theo dân số của vùng lãnh thổ. ACT đồng thời phải cạnh tranh tuyển người với Sydney, Melbourne và những trung tâm y tế lớn khác.

ACT cảnh báo về tác động của việc cắt giảm di trú

Bộ trưởng Y tế ACT Marisa Paterson cảnh báo các biện pháp cắt giảm di trú tay nghề trên diện rộng có thể tạo thêm áp lực cho hệ thống. Bà nhấn mạnh cả y tế và chăm sóc người cao tuổi đều phụ thuộc vào lao động nhập cư để phục vụ cộng đồng.

Chính quyền ACT muốn tiếp tục thu hút sinh viên y khoa tốt nghiệp quốc tế và duy trì chính sách đủ linh hoạt để đáp ứng nhu cầu tuyển dụng. Mối lo lớn là nếu áp dụng một mức cắt giảm chung cho mọi lĩnh vực mà không cân nhắc nghề nghiệp và địa phương, các cơ sở đang thiếu người có thể chịu ảnh hưởng đầu tiên.

Thiếu nhân lực không chỉ khiến bệnh viện khó lấp lịch trực. Hệ quả có thể lan rộng đến toàn bộ hệ thống, bao gồm:

• Nhân viên hiện hữu phải tăng ca và làm việc với lịch trực dày hơn.
• Nguy cơ kiệt sức nghề nghiệp và nghỉ việc tăng cao.
• Một số giường bệnh hoặc dịch vụ không thể vận hành đầy đủ.
• Thời gian chờ khám, điều trị và phẫu thuật có thể kéo dài.
• Các bệnh viện phải sử dụng nhân viên thời vụ với chi phí cao hơn.

Hai phía chính trường đều muốn giảm di cư nhưng khác về mức độ

Theo thông tin được công bố trong bài gốc của The Canberra Times, chính sách do Lãnh đạo phe Đối lập Angus Taylor đưa ra đề xuất cắt giảm 650.000 thị thực tạm trú trong bốn năm. Kế hoạch cũng đặt mục tiêu đưa lượng di cư ròng ở nước ngoài, thường gọi là NOM, xuống 100.000 người mỗi năm trong hai năm đầu, sau đó lần lượt tăng lên 130.000 và 160.000 người.

Ông Taylor cho biết sẽ có quy định chuyển tiếp và miễn trừ đối với nhân viên y tế cùng ngành chăm sóc người cao tuổi, nhưng cũng thừa nhận việc cắt giảm sâu có thể tạo ra một số tác động.

Trong khi đó, Bộ trưởng Nội vụ Tony Burke đã công bố lộ trình của chính phủ Công đảng nhằm đưa NOM xuống 245.000 trong năm tài chính được đề cập và 225.000 vào năm tài chính 2027-2028. Chính phủ tập trung hạn chế tình trạng chuyển đổi thị thực liên tục, đồng thời tiếp tục ưu tiên thị thực tay nghề cho các lĩnh vực thiếu nhân lực nghiêm trọng như y tế.

Cần lưu ý rằng NOM không đồng nghĩa với số thị thực được cấp. Đây là chỉ số thống kê về số người đến Úc cư trú dài hạn sau khi trừ số người rời đi, dựa trên phương pháp của Cục Thống kê Úc. Vì vậy, mục tiêu NOM và số lượng thị thực tạm trú bị cắt giảm không nên được hiểu là cùng một chỉ tiêu.

Miễn trừ cho ngành y tế có thể vẫn chưa đủ

Cam kết miễn trừ cho nhân viên y tế là tín hiệu tích cực, nhưng hiệu quả thực tế phụ thuộc vào cách chính sách được thiết kế. Cơ quan chức năng cần làm rõ nhóm nghề được bảo vệ có bao gồm điều dưỡng, hộ sinh, chuyên viên sức khỏe tâm thần, kỹ thuật viên, nhân viên y tế liên ngành và lao động chăm sóc người cao tuổi hay không.

Ngoài ra, một nhân viên y tế quốc tế thường phải hoàn thành nhiều thủ tục riêng biệt như đánh giá kỹ năng, công nhận văn bằng, đáp ứng tiêu chuẩn tiếng Anh, đăng ký với cơ quan chuyên môn và xin thị thực. Được cấp thị thực không đồng nghĩa với việc đương nhiên được phép hành nghề.

Nếu quá trình xử lý kéo dài hoặc quy định thường xuyên thay đổi, Úc có thể mất ứng viên vào tay các thị trường cạnh tranh như Anh, Canada, New Zealand hoặc Ireland. Những yếu tố liên quan đến thị thực của vợ, chồng và con cái cũng ảnh hưởng lớn đến quyết định chuyển đến Úc của lao động có tay nghề.

Người Việt trong ngành y tế cần lưu ý điều gì?

Những thay đổi về chính sách nhập cư đặc biệt đáng chú ý đối với bác sĩ, điều dưỡng, du học sinh y khoa và người Việt làm việc trong ngành chăm sóc người cao tuổi. Dù y tế nhiều khả năng tiếp tục được ưu tiên, tình trạng thiếu nhân lực không có nghĩa mọi ứng viên đều chắc chắn được cấp thị thực, có việc làm hoặc nhận thường trú.

Bác sĩ được đào tạo tại Việt Nam thường phải xác minh văn bằng, chứng minh năng lực tiếng Anh và đi theo lộ trình đánh giá phù hợp của AMC hoặc cơ quan chuyên khoa. Ứng viên còn có thể phải vượt qua kỳ thi, tìm vị trí làm việc có giám sát và đáp ứng yêu cầu đăng ký hành nghề của Ahpra cùng Medical Board of Australia.

Điều dưỡng và hộ sinh cần kiểm tra tiêu chuẩn của Nursing and Midwifery Board of Australia và Ahpra. Các yêu cầu có thể liên quan đến mức độ tương đương của văn bằng, kinh nghiệm, tiếng Anh, thời gian hành nghề gần đây và chương trình đánh giá bổ sung.

Đối với lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi, nhu cầu tuyển dụng cao không đồng nghĩa mọi công việc đều có con đường thường trú rõ ràng. Người lao động cần phân biệt giữa khóa học giúp đủ điều kiện làm việc, nghề đủ điều kiện bảo lãnh và khả năng bảo lãnh thực tế của từng cơ sở.

Độc giả có thể theo dõi chuyên mục định cư Úc, cập nhật cơ hội tại trang việc làm tại Úc và tham khảo nhóm Du học sinh Việt Nam ở Úc. Thông tin từ cộng đồng chỉ nên dùng để tham khảo; quyết định hồ sơ cần căn cứ vào quy định chính thức và tư vấn phù hợp với hoàn cảnh cá nhân.

Giải pháp dài hạn không thể chỉ dựa vào nhập cư

Thu hút nhân lực quốc tế là giải pháp quan trọng trong ngắn và trung hạn, nhưng Úc cũng cần tăng đầu tư vào đào tạo trong nước. Việc này không chỉ là mở thêm chỉ tiêu đại học mà còn phải tăng vị trí thực tập, bác sĩ hướng dẫn, suất đào tạo chuyên khoa và năng lực của bệnh viện.

Các chính sách giữ chân nhân viên cũng cần được chú trọng. Nhà ở, điều kiện làm việc, khối lượng công việc, hỗ trợ gia đình và cơ hội phát triển nghề nghiệp đều quyết định một bác sĩ hoặc điều dưỡng có tiếp tục làm việc tại địa phương hay không. Với vùng nông thôn và vùng xa, tuyển được người mới chỉ là bước đầu; giữ họ ở lại lâu dài mới là thách thức lớn.

Triển vọng đối với lao động y tế quốc tế

Cảnh báo từ ACT cho thấy hệ thống y tế Úc khó có thể nhanh chóng thay thế nguồn nhân lực quốc tế bằng lực lượng được đào tạo trong nước. Tuy nhiên, tác động thực tế của việc giảm nhập cư còn phụ thuộc vào tốc độ cắt giảm, phạm vi miễn trừ, cách xử lý người đang ở Úc và khả năng rút ngắn quy trình công nhận chuyên môn.

Đối với cộng đồng người Việt, thông điệp quan trọng là y tế, điều dưỡng và chăm sóc người cao tuổi vẫn có nhu cầu nhân lực đáng kể, nhưng mỗi người phải kiểm tra đồng thời điều kiện thị thực, đăng ký nghề nghiệp và yêu cầu tuyển dụng. Trước khi lựa chọn khóa học hoặc nộp hồ sơ, ứng viên nên đối chiếu thông tin với cơ quan chính thức và không dựa vào cam kết rằng một ngành thiếu người chắc chắn sẽ dẫn đến thường trú.

Nguồn tham khảo: The Canberra Times và thông tin được cung cấp. Các con số, chức danh và mục tiêu di cư mang tính thời điểm, cần được kiểm tra lại theo ngày công bố trước khi sử dụng cho quyết định cá nhân.